مراحل زیرسازی کف ساختمان: راهنمای جامع و اصولی
اگر تا به حال پای صحبت استادکارهای قدیمی نشسته باشید، حتماً شنیدهاید که میگویند «کف ساختمان، شناسنامه بناست». این حرف کاملاً درست است؛ چرا که زیرسازی کف ساختمان نه تنها زیبایی نهایی فضا را تعیین میکند، بلکه نقش حیاتی در دوام سازه، سلامت ساکنان و عملکرد صحیح تأسیسات دارد. در این مقاله، با زبانی ساده اما فنی، شما را با مراحل اصولی زیرسازی کف ساختمان آشنا میکنیم و نکات طلایی اجرای آن را بر اساس آخرین ضوابط مقررات ملی ساختمان بررسی خواهیم کرد .
زیرسازی کف ساختمان چیست و چرا اهمیت دارد؟
زیرسازی کف ساختمان، فرآیندی است که طی آن بستری مناسب، مقاوم و تراز برای اجرای پوشش نهایی کف (مانند سرامیک، پارکت، سنگ و ...) آماده میشود . این مرحله بلافاصله پس از اتمام تأسیسات اصلی (برقکشی، لولهکشی آب و گاز) انجام میشود و نقش اساسی در جلوگیری از مشکلات آینده دارد .
زیرسازی دو وظیفه اصلی بر عهده دارد :
-
ایجاد سطحی کاملاً مساوی و تراز برای اجرای کفپوش نهایی
-
محافظت از ساختمان در برابر رطوبت زمین و جلوگیری از نفوذ رطوبت به فضاهای داخلی
مراحل اجرای زیرسازی کف ساختمان
مرحله اول: آمادهسازی بستر
قبل از هر اقدامی، باید سطح زیرین را برای عملیات اصلی آماده کنیم:
پاکسازی اولیه: تمام نخالهها، زبالهها و هرگونه آلودگی از سطح کار پاک میشود . اگر ساختمان روی زمین بکر ساخته میشود، باید خاکهای نباتی (خاک سطحی که دارای مواد آلی است) تا رسیدن به خاک مناسب برداشته شوند؛ چرا که این خاکها برای خاکریزی مناسب نیستند و ضخامت آنها برای ایجاد تراکم، ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر است .
بررسی موانع: باید اطمینان حاصل شود که محل مورد نظر دارای چاه یا قنات نیست. در صورت برخورد با این موارد، باید آنها را با شفته مناسب پر کرد .
مرحله دوم: متراکمسازی خاک (کوبیدن کف)
اگر ساختمان روی خاک اجرا میشود، متراکمسازی خاک یکی از حیاتیترین مراحل است. برای این کار از دستگاههای کمپکتور استفاده میشود که با اعمال فشار رو به پایین، خاک را فشرده و حفرههای آن را از هوا خالی میکنند .
نکته فنی: کمپکتورها به دو روش کار میکنند: با نیروی ایستا (وزن دستگاه) یا نیروی ارتعاشی (ایجاد ضربه). در روش دوم هر ضربه معادل یک تن یا بیشتر نیرو به خاک وارد میکند . خاک باید آنقدر کوبیده شود تا به مقاومت مورد نظر برسد .
مرحله سوم: اجرای بلوکاژ (برای زمینهای نیمهمرطوب و مرطوب)
بسته به نوع زمین، روش زیرسازی متفاوت است :
برای زمین خشک: پس از فشردهسازی خاک، یک لایه ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری بتن ریخته و به دقت ویبره میشود.
برای زمین نیمهخشک یا نیمهمرطوب: پیش از بتنریزی، ابتدا لایهای از قلوهسنگ درشت به ضخامت ۲۵ تا ۴۰ سانتیمتر (بلوکاژ) اجرا میشود. سپس یک لایه مخلوط شن و ماسه به ضخامت یک سانتیمتر روی آن پخش میگردد. این کار از نفوذ رطوبت زمین به کف جلوگیری میکند.
برای زمین مرطوب (مناطق بارانی یا با سطح آب زیرزمینی بالا): پس از اجرای بلوکاژ، ابتدا منافذ بین سنگها با سنگدانههای ریز پر میشود. سپس یک لایه عایق رطوبتی اجرا شده و روی آن ملات ریخته میشود.
نکته مهم: بر اساس مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان، علاوه بر کفهای در تماس با زمین نمناک، کف سرویسهای بهداشتی و آشپزخانه نیز حتماً باید عایقکاری شوند .
مرحله چهارم: اجرای تأسیسات
پیش از ریختن بتن، باید لولههای فاضلاب، کابلهای برق و سایر تأسیسات در جای خود مستقر شوند . دقت کنید که محل عبور تأسیسات باید کاملاً مشخص باشد تا در مراحل بعدی دچار مشکل نشوید.
مرحله پنجم: اجرای بتن مگر و بتن اصلی
بتن مگر یا بتن نظافت، اولین لایه بتنی است که روی خاک ریخته میشود. این بتن با عیار سیمان پایین (حدود ۱۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب) اجرا میشود و هدف اصلی آن ایجاد سطحی تمیز و مناسب برای اجرای آرماتور و بتن اصلی است.
بتن اصلی با عیار مشخص شده در نقشههای سازهای روی آن اجرا میشود.
مرحله ششم: شیببندی
شیببندی یکی از دقیقترین مراحل زیرسازی است. هدف اصلی شیببندی، تخلیه صحیح آب و جلوگیری از جمع شدن آن در نقاط مختلف است .
درصد شیب استاندارد :
-
برای فضاهای معمولی: ۱ تا ۲ درصد
-
برای هدایت آبهای سطحی: ۱ تا ۳ درصد
-
برای کشش فضولات در لولههای فاضلاب: حدود ۵ درصد
روش اجرا: برای شیببندی معمولاً از پوکه معدنی استفاده میشود. این ماده سبک، عایق حرارتی و مقاوم در برابر آتش است . دو روش رایج شیببندی عبارتند از :
-
شیببندی با پوکه خشک: پوکهها به صورت خشک ریخته و کوبیده میشوند و روی آن ملات سیمان به ضخامت ۲ سانتیمتر اجرا میشود.
-
شیببندی با بتن سبک پوکهای: پوکه معدنی با آب، سیمان و ماسه مخلوط میشود (نسبت ۱ واحد سیمان، ۴ واحد ماسه و ۸ واحد پوکه) که بتن سبک با مقاومت بالا به دست میآید.
مرحله هفتم: عایقکاری رطوبتی (ایزولاسیون)
پس از شیببندی، نوبت به عایقکاری میرسد. این مرحله به ویژه در سرویسهای بهداشتی، حمام، آشپزخانه و پشت بام اهمیت حیاتی دارد .
نکات اجرایی عایقکاری :
-
از ملاتهای با مصالح ریزدانه و گردگوشه در مجاورت لایه عایق استفاده شود.
-
استفاده از سنگدانههای درشت و تیزگوشه توصیه نمیشود؛ چرا که باعث سوراخ شدن عایق در اثر فشار میگردد.
-
کارگران هنگام عبور از روی عایق باید از کفشهای نرم و بدون میخ استفاده کنند.
عایقکاری معمولاً با قیرگونی یا ایزوگام انجام میشود.
مرحله هشتم: آمادهسازی برای روسازی
پس از اتمام مراحل زیرسازی و اطمینان از خشک شدن کامل لایهها (معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت بسته به شرایط)، سطح برای اجرای کفپوش نهایی آماده است . در این مرحله باید سطح کاملاً تمیز و عاری از هرگونه آلودگی باشد.
نکات طلایی برای یک زیرسازی اصولی
-
استفاده از مصالح باکیفیت: کیفیت مصالح بهکاررفته در زیرسازی، استحکام و دوام نهایی کف را تعیین میکند .
-
رعایت زمان خشک شدن: تا خشک شدن کامل لایهها از رفت و آمد روی سطح خودداری کنید. برخی مصالح در ۲۴ ساعت و برخی تا ۴۸ ساعت زمان نیاز دارند .
-
توجه به شرایط محیطی: دمای محیط و رطوبت هوا بر کیفیت اجرا تأثیر میگذارند. هوای خیلی گرم یا خیلی سرد میتواند زمان گیرش را مختل کند .
-
کنترل دقیق تراز و شیب: برای اطمینان از تراز بودن سطح، از شاقول و تراز استفاده کنید .
حرف آخر با شما
همانطور که دیدید، زیرسازی کف ساختمان یک فرآیند چندمرحلهای و کاملاً فنی است که اگر با بیدقتی انجام شود، در آینده دردسرهای زیادی ایجاد خواهد کرد. تصور کنید بعد از تکمیل ساختمان، متوجه شوید که کفهای سرویس بهداشتی به سمت کفشور شیب ندارند یا رطوبت از زمین به داخل خانه نفوذ میکند. این مشکلات نه تنها هزینهبر هستند، بلکه زندگی روزمره را مختل میکنند.
پس اگر در حال ساخت یا بازسازی خانه خود هستید، حتماً روی زیرسازی کف وقت و هزینه کافی بگذارید. از ناظر یا مهندس خود بخواهید مراحل کار را دقیقاً بررسی کند و از مصالح باکیفیت استفاده کنید. به یاد داشته باشید که یک زیرسازی اصولی، سرمایهگذاری برای سالها آرامش و آسایش شما و خانوادهتان خواهد بود.
اگر تجربه یا سوالی درباره مراحل زیرسازی دارید، خوشحال میشویم در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.
برای خرید میلگرد بستر و وال پست گالوانیزه با ما در تماس باشید
